کمبود خواب و تنها 4 ساعت استراحت؟ این راه چاره 20 دقیقه ای معجزه می نماید
به گزارش ایران کروز، تجربه کمبود خواب و گذراندن یک روز طولانی تنها با 4 ساعت استراحت، کابوسی است که بسیاری از دانشجویان و شاغلان با آن دست وپنجه نرم می نمایند و قهوه هم همواره راهگشا نیست. پژوهشگران دانشگاه مک گیل (McGill University) در کانادا برای آنالیز دقیق تر این شرایط، 54 جوان سالم را به مدت 30 ساعت متوالی بیدار نگه داشتند و سپس آن ها را به سه گروه تقسیم کردند. گروه اول 20 دقیقه ورزش هوازی با شدت میانه تا شدید (دوچرخه سواری) انجام دادند، گروه دوم یک چرت 90 دقیقه ای داشتند و گروه سوم به عنوان گروه کنترل، روی دوچرخه ثابت نشستند اما پدال نزدند. نتایج این آنالیز نشان داد که فعالیت بدنی و استراحت کوتاه، هر دو ابزارهایی کارآمد برای مبارزه با افت عملکرد شناختی ناشی از بی خوابی هستند.
نتایج حیرت انگیز بازیابی حافظه
پس از انجام مداخلات، از تمامی شرکت نمایندگان خواسته شد مجموعه ای از تصاویر را مشاهده نمایند. سه روز بعد، قدرت به خاطر آوردن این تصاویر مورد آزمایش نهاده شد. نتایج نشان داد که هم گروهی که چرت زده بودند و هم گروهی که ورزش نموده بودند، عملکردی به مراتب بهتر از گروه کنترل داشتند. نکته جالب توجه این است که اندازه موفقیت در این دو گروه تقریباً یکسان بود؛ افرادی که چرت زده بودند 23 درصد و کسانی که ورزش نموده بودند 21 درصد حافظه بهتری را نسبت به گروه کنترل نشان دادند. از نظر آماری، این تفاوت بسیار ناچیز است و این موضوع به خوبی نشان می دهد که ورزش می تواند به عنوان یک ابزار جایگزین برای بازیابی توان فکری در شرایطی که امکان خوابیدن وجود ندارد، استفاده گردد.
مکانیسم مغزی؛ چرا این روش کار می نماید؟
پژوهشگران با استفاده از نوار مغزی یا همان ای ای جی (EEG) به آنالیز فعالیت های مغزی شرکت نمایندگان پرداختند و دریافتند که دو گروه از مسیرهای عصبی کاملاً متفاوتی به این نتیجه رسیده اند. در گروهی که چرت زده بودند، نشانگرهای کاهش فشار خواب و خستگی مغزی به وضوح دیده می شد؛ فعالیت امواج آهسته مغزی کاهش یافته بود و مغز واقعاً استراحت نموده بود. اما در گروه ورزشکاران، خبری از کاهش علائم خستگی نبود و مغز آن ها همچنان مانند گروه کنترل، سیگنال های خستگی را ثبت می کرد. با این حال، افزایش توانایی حافظه در ورزشکاران به علت افزایش کارایی مغز در پردازش لحظه ای تصاویر در زمان تماشا آن ها بود. در واقع، ورزش مغز را استراحت نداد، بلکه آن را مجبور به عملکرد بهتر کرد.
پیامدهای فیزیولوژیک کم تحرکی در دوران بی خوابی
بسیاری از افراد تصور می نمایند که در زمان خستگی شدید، تنها نشستن و بی حرکت ماندن به حفظ انرژی یاری می نماید، اما این یک باور غلط و زیان بار است. سکون طولانی مدت در زمانی که مغز به علت کمبود خواب دچار افت عملکرد شده، باعث تجمع مواد زائد متابولیک و کند شدن جریان خون در نواحی حساس به حافظه می گردد. وقتی فرد فعالیت بدنی انجام می دهد، حتی برای 20 دقیقه، ضربان قلب افزایش می یابد و اکسیژن رسانی به مغز بهبود پیدا می نماید. این فرآیند باعث ترشح فاکتورهای نوروتروفیک مانند بی دی ان اف (BDNF) می گردد که به طور مستقیم بر نورون ها و سیناپس های مغزی تأثیر گذاشته و آن ها را برای دریافت اطلاعات تازه آماده تر می نماید. بنابراین، ورزش کردن در این شرایط به نوعی شوک مثبت به سیستم عصبی محسوب می گردد.
راه چارهی برای مشاغل حساس و شب کار
این یافته ها برای افرادی که گزینه ای برای خوابیدن ندارند، مانند پرستاران، خلبانان یا والدین دارای نوزاد بسیار حیاتی است. مادورا لوتلیکار (Madhura Lotlikar)، عصب شناس و سرپرست این تحقیق، تأکید می نماید که ورزش به علت در دسترس بودن و هزینه کم، ابزاری بسیار امیدوارنماینده برای حفظ دقت شناختی در شرایط بحرانی است. با این حال، باید توجه داشت که این روش ها صرفاً به عنوان یک راه چاره موقت (Stopgap) در نظر گرفته می شوند و جایگزینی برای خواب شبانه باکیفیت نیستند. وابستگی طولانی مدت به این روش ها بدون اصلاح الگوی خواب، می تواند آسیب های جبران ناپذیری به سلامت عمومی وارد کند. استراتژی های کوتاه مدت فقط به ما یاری می نمایند تا روز دشواری را پشت سر بگذاریم و هرگز نباید به سبک زندگی تبدیل شوند.
اقتصاد دنیای و بحران پنهان بی خوابی
کمبود خواب یک بحران دنیای است که بین 20 تا 40 درصد از بزرگسالان را درگیر نموده و سالانه صدها میلیارد دلار خسارت مالی به کشورهای پیشرفته وارد می نماید. کاهش تمرکز در محیط کار و کاهش بهره وری، تنها نوک کوه یخ مسائل ناشی از کم خوابی است. در این میان، درک اینکه چگونه فعالیت های ساده مانند 20 دقیقه دوچرخه سواری می تواند از کاهش فاجعه بار عملکرد شناختی جلوگیری کند، اهمیت بالایی دارد. با وجود این یافته ها، باز هم تأکید بر این است که خواب کافی همچنان برترین راه چاره برای ارتقای سلامت فکر است. مدل های فکری ما در زمان خستگی، به شدت مستعد خطاهای پرهزینه هستند و فعالیت بدنی شاید بتواند جلوی بخشی از این خطاها را بگیرد، اما نمی تواند اثرات کمبود خواب مزمن را کاملاً از بین ببرد.
چرا حافظه در دوران خستگی افت می نماید؟
یکی از جالب ترین زوایای این پژوهش، آنالیز چگونگی پردازش اطلاعات در مغز خسته است. هنگامی که خواب کافی نداریم، هیپوکامپ (Hippocampus) که مرکز اصلی مدیریت حافظه در مغز است، عملکرد خود را در کدگذاری و ذخیره سازی اطلاعات تازه به شدت کاهش می دهد. در این حالت، مغز دچار یک شرایط رقابتی می گردد؛ یعنی بخش های مسئول هوشیاری سعی می نمایند با وجود خستگی، کار نمایند اما مسیرهای حافظه به علت نبود استراحت کافی، مسدود می شوند. ورزش در اینجا مانند یک پاک نماینده موقت عمل می نماید که مسیرهای عصبی را بازگشایی نموده و به مغز یاری می نماید تا علی رغم خستگی مفرط، اطلاعات بصری را کدگذاری کند. این یافته تأیید می نماید که هوشیاری و حافظه، دو مکانیسم جداگانه هستند که ورزش می تواند هر دو را به صورت لحظه ای تقویت کند.
منبع: Proceedings of the National Academy of Sciences
پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)
این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:
- بازخوانی فیلم جاسوسی و جنگی گزارش ایکس 25 (X-25 Javlja) محصول 1960 یوگسلاوی؛ نوستالژی سینمایی دهه 60
- قابلیت تازه Gemini Notebook برای تعامل با کتاب ها به صورت اینفوگرافیک، خلاصه های صوتی و آزمون های چهارگزینه ای
- جی تی ای 6: واکاوی اختصاصی GTAVI، مورد انتظارترین بازی ویدیویی دهه
- ساخت بزرگ ترین پایگاه فضایی دنیا در لوئیزیانا با سرمایه گذاری 100 میلیارد دلاری اسپیس ایکس
- گارمین با معرفی ساعت هوشمند فنیکس 9، نمایشگر روشن تر و ناوبری روان تر را هدیه می دهد
- بیانیه خواندنی بیل گیتس درباره آینده هوش مصنوعی و بحران اشتغال انسان